نقد و بررسی فیلم غریزه

فیلم سینمایی غریزه به کارگردانی سیاوش اسعدی، ما را به داستان عاشقانه میان دو نوجوان می‌برد. عشق یک طرفه پاکی که به عشوه‌ها و صحنه‌های اروتیک آلوده شده است و این موضوع برای نوجوانانی که در دهه 20 یا 30 زندگی می‌کنند چندان باورپذیر نیست. از ویژگی‌های بارز دوره نوجوانی توجه به جنس مخالف و همچنین سربرآوردن امیال جنسی است و دور دوم نوجوانی این موارد شدیدتر هم می‌شود، پس آنچه از سوی کامران، پسر نوجوان داستان می‌بینیم چندان دور از انتظار نیست. پسری که در نگاه اول دل به دختری زیبا و لوند می‌بازد و ممکن است جذب جاذبه‌های جنسی او شود و حتی تصوراتی نیز داشته باشد؛ همین عشق در یک نگاه هم در دوره نوجوانی عجیب نیست.

از سوی دیگر آتیه دختری نوجوان و البته بزرگ‌تر از کامران است. دختران در نوجوانی بیشتر از هر زمان تمایل به موردتوجه قرار گرفتن، زیبا دیده شدن و دوست داشتنی بودن دارند و این موارد در آتیه دیده می‌شود اما آنچه جای سوال دارد رفتارهای اروتیکی است که از او سر می‌زند. او به ظاهر قربانی تجاوز شده است اما رفتارهایش شک برانگیز است آن هم از دختری در دهه 40. آیا این رفتارها تاثیری در اتفاقی که برایش افتاده نداشته، آن هم زمانی که به شکل عجیبی در تاریکی شب تنها در کوچه‌ای درحال عبور بوده است؟ یا برعکس اتفاقی که پیش آمده او را به سمت این رفتارها کشانده است؟ این مدل رفتار بعد از قربانی تجاوز شدن، ممکن است یک مکانیسم دفاعی یا تلاش برای کنترل، بازآفرینی آسیب، تنظیم هیجان یا مقابله با شرم باشد اما نه درمورد همه صدق نمی‌کند. در نهایت همه این موارد باز هم برای دختری نوجوان در دهه 40 باورپذیر نیست؛ همچنین حضور دختر کم سن، تنها، در تاریکی کوچه پس‌کوچه‌های تهران و اسیر اوباش شدن، روایتی کلیشه‌ای و غیرمنطقی است که آن هم چندان باورپذیر نیست. اگر با فرزند 17 سال به بالا به تماشای این فیلم نشستید خوب است، بسته به جنسیتش، گپ و گفت دوستانه‌ای حول موارد مطرح شده داشته باشید.

اما به لحاظ تربیتی نمایش صحنه‌های اروتیک رده سنی فیلم را حتی از سن خود بازیگران بالاتر می‌برد، ضمن اینکه رفتارهای آتیه اگر در خدمت روایت بود می‌توانست کمی توجیه‌ داشته باشد طوری که اگر حذف شوند به داستان لطمه بخورد؛ اما چنین نبود و به نظر می‌رسید صرفا تلاشی برای ساختارشکنی بوده است. آتیه بعنوان دختری زیبا و دلنشین بود توجه مخاطب را به خود جلب می‌کند؛ چه تضمینی وجود که یک دختر نوجوان با تماشای رفتارهای آتیه دلش نخواهد کشیدن سیگار یا حداقل حرکت تکرارشونده‌ی او روی سیگار را امتحان کند؟ یا پسر نوجوان با دیدن جذابیت‌های او و بعضی رفتارهای اروتیکش همان احساسات و غرایزی که کامران در فیلم به نمایش گذاشت را تجربه نکند؟ پس بسیاااار مهم است در تماشای چنین اثری حتما رده سنی رعایت و ارزشهای فرهنگی و خانوادگی در نظر گرفته شود.

از دیگر نکات قابل توجه اینکه، هرچند مصرف مستقیم مشروب یا الکل توسط کامران و آتیه نمایش داده نمی‌شود اما مستی آن‌ها که نشان از مصرف دارد آن هم توسط شخصیت‌های اصلی، دوست‌داشتنی و زیر سن قانونی که می‌تواند برای مخاطب جذابیت بیشتری ایجاد کند.

پیرنگ داستان در بعضی بخش‌ها چنان غیر منطقی می‌نماید که ممکن است برای مخاطب سوالاتی به جا بگذارد: چرا آتیه باید کودکی حاصل از تجاوز اوباش را نگه دارد؟ چرا پدر کامران صرفا برای ادای دین باید از زنی که به او قول ازدواج داده و حتی به خاطر رفت و آمدهایش سوژه غیبت همسایه‌ها شده بگذرد؟ چرا باید با این تصمیم از خود یک رقیب عشقی برای پسرش بسازد، او و اعتمادش را بشکند و باعث شود کامران از جانب نزدیک‌ترین و مورداعتمادترین شخص زندگیش احساس خیانت بگیرد؟ و...

در نهایت شاید تنها پیامی که این فیلم می‌توانست برای نوجوان داشته باشد این بود که زندگی همواره باب دل و میل ما پیش نمی‌رود، شکست‌‌ها، زمین خوردن‌ها و به طور کلی فراز و فرودهایی در انتظار ماست که بهتر است برایشان آماده باشیم. اما وقتی روایت، منطق خودش را از دست می‌دهد و جذابیت‌های بصری جای عمق تربیتی را می‌گیرند، پیام اصلی فیلم هم کمرنگ‌تر خواهد شد. «غریزه» بیش از آنکه به درک درست مسائل نوجوانی کمک کند، درگیر نمایش رفتارها و موقعیت‌هایی می‌شود که می‌توانند برای مخاطب نوجوان اثرگذاری منفی داشته باشند؛ به همین دلیل، رعایت رده سنی در تماشای این فیلم اهمیت زیادی دارد.